arrow_drop_up arrow_drop_down
7 juli 2020 

Perfectionisme: waarom voel ik me niet goed genoeg?

Perfectionisme: waarom voel ik me niet goed genoeg?

Ben je ooit weleens tevreden over jezelf? Dat is iets waar veel mensen mee worstelen. Veel mensen hebben te maken met perfectionisme. Ze vinden goed niet goed genoeg. Als perfectionist wil je altijd maar beter en beter. Maar komt er dan ooit een moment waarop je 100% tevreden bent?

Als je bij jezelf merkt dat je dingen steeds maar beter wilt doen en je het nooit goed genoeg vindt, dan is de kans groot dat je te maken hebt met perfectionisme. En dat is precies waar we het in dit verhaal over gaan hebben. We beginnen met de kenmerken van een perfectionist en kijken daarna naar wat je er nu precies aan kunt doen.

Kenmerken van perfectionisme

Een van de kenmerken van perfectionisme is het alles-of-niets-denken. Perfectionisten kunnen vaak moeilijk relativeren. Die vinden iets of helemaal perfect of helemaal niks. Er worden daardoor onrealistische standaarden gezet voor de doelen die ze nastreven. Daarmee komen we meteen op een tweede typisch kenmerk. Een perfectionist streeft iets na wat irreëel is. Iets wat je eigenlijk niet kunt verlangen van jezelf.

Iets anders wat je ziet bij perfectionisten, is dat ze extreem focussen op resultaten. Het einddoel telt. Dat is zonde, want zo kun je niet meer genieten van de reis. Stel je eens voor, de mensen die naar de top van de Himalaya klimmen. Die mensen zijn daar hoogstens 5 minuten. Dan moeten ze snel weer naar beneden. Is dat moment dat je boven staat nu het ultieme moment of heb je ook nog van de voorbereiding kunnen genieten?

Mensen zeggen ook weleens: de voorpret is het leukst. Ergens naartoe leven en ergens naartoe werken. Dat merk je ook als ondernemer. Elke keer als je een nieuw project ziet of een nieuwe mijlpaal voor jezelf hebt gesteld, begint de voorpret meteen. Datzelfde geldt ook privé. Je raakt helemaal gemotiveerd en komt in beweging. Je hebt iets te doen. Maar als je er eenmaal bent aangekomen en de agenda daarna is leeg, dan stopt het meestal ook met de euforie.

Een volgende kenmerk van perfectionisten is dat ze vaak teleurgesteld zijn over alle doelen die ze niet hebben bereikt. Dat zullen er altijd meer zijn dan de doelen die je wel bereikt. Als je daar vooral op gefixeerd bent, dan ben je eigenlijk voortdurend teleurgesteld. Dat is ook iets wat door perfectionisme in de hand wordt gewerkt.

Een heel bekend kenmerk van perfectionisme is angst om te falen. Wanneer je bang bent om op je snufferd te gaan, probeer je dat op allerlei manieren in te dekken en te voorkomen met perfectionisme. In de praktijk is dat onmogelijk. Er zullen altijd dingen in je leven gebeuren waar je geen invloed op hebt. Ga er maar van uit dat de gemiddelde succesvolle ondernemer meer faalt dan de mensen die altijd maar binnen die veilige zones blijven. Dat is het gekke. Veel mensen willen wel succesvol zijn, maar willen niet de risico’s die daar nu eenmaal mee gemoeid gaan ook accepteren.

Een andere eigenschap die veel terugkomt bij mensen die perfectionisme nastreven is uitstelgedrag. Daar kun je eindeloos mee bezig blijven. Het is een verkapte vorm van bang zijn dat iets mislukt. Zolang je het maar voor je uit blijft schuiven, loop je ook geen risico om te mislukken. Angst voor afwijzing valt hier ook onder.

Als je er achteraf naar kijkt, dan vraag je jezelf af waarom je het zo lang voor je uit bent blijven schuiven. Waarschijnlijk is dit voor heel veel mensen wel herkenbaar. Op de een of andere manier vind je het dan spannend om geconfronteerd te worden met het eindresultaat. Ondertussen komt hetgeen waar je bang voor bent negen van de tien keer helemaal niet uit. Rationeel weet je het wel, maar gevoelsmatig blijf je als perfectionist naar een hogere standaard zoeken die er gewoon niet is.

Wanneer ben je succesvol?

Wie bepaalt er eigenlijk of je succesvol bent? Bepaal je de definitie van dat succes zelf? Of heb je de illusie dat je het zelf bepaalt, maar wordt het eigenlijk door iemand anders in je leven bepaald? Het is eigenlijk niet: ‘Op een geven moment is het ook wel eens goed genoeg’, maar: ‘Ik ben goed genoeg’. Wanneer je dat niet durft uit te spreken, kun je het ook niet binnenlaten.

Wat ook heel goed kan, is dat jij jezelf wel goed genoeg vindt, maar dat je een standaard hebt gelegd die niet helemaal uit jezelf komt. Misschien komt jouw standaard van wat goed is wel van je ouders, uit je jeugd of van andere ondernemers waar je jezelf mee vergelijkt. Het kan ook komen uit teamleden of uit vrienden. Het is een onmogelijke standaard, want die heb je zelf gecreëerd. Die is fictief. Er is niet iemand uit jouw omgeving die op een gegeven moment tegen jou gaat zeggen: “Nu ben jij goed genoeg. Nu ben je klaar. Nu doe je ertoe.”

Ondertussen zijn heel veel mensen wel naar deze bevestiging op zoek. In de psychologie noemen ze dat extern gerefereerd. Er zijn mensen die tot op hoge leeftijd bezig blijven met die vraag om erkenning en herkenning. Ondertussen ben je zelf de enige die die erkenning echt kan geven.

Omgaan met perfectionisme

Als je in de schematherapie van de psychologie gaat kijken, wordt er ook vaak gekeken naar je gekwetste kind fase. Dat houdt in dat je in een belangrijke fase in je leven iets hebt meegemaakt waardoor je gekwetst bent geraakt. Op basis hiervan heb je jezelf een verhaal verteld, wat eigenlijk niet echt is, maar wat voor jou wel echt voelt.

Misschien had je hele strenge ouders die het niet konden waarderen als je met een rapportcijfer lager dan een 8 thuiskwam. Alles moest altijd top zijn. Of misschien ben je door de eerste drie mensen waar je ooit verliefd op bent geweest wel afgewezen. Misschien ben je door je eerste vriendinnetje gedumpt. Door zo’n situatie kun jezelf het gevoel geven dat je niet goed genoeg bent.

Je kunt op verschillende manieren omgaan met een ervaring uit het verleden die je voor jezelf heel groot hebt gemaakt. Er zijn eigenlijk drie kernstrategieën.

  1. De onderwerpingsstrategie. Je zegt dan: “Ik ben niet goed genoeg en daar ben ik akkoord mee. Het is nou eenmaal zo.” Dit zorgt ervoor dat je de rest van je leven een underachiever bent. Je plaatst jezelf in rollen waarin constant bevestigd wordt dat jij inderdaad niet goed genoeg bent. Dat vertel je ook de hele dag aan mensen.
  2. De vermijdingsstrategie. Je zegt dan: “Ik ga mezelf niet in situaties brengen waarin bevestigd zou kunnen worden dat ik inderdaad niet goed genoeg ben.” Je zoekt dan bijvoorbeeld de liefde niet op, omdat je in het verleden gekwetst bent. Ik ga een baan boeken die niet op mijn niveau is, maar onder mijn niveau. Dan word ik er niet mee geconfronteerd dat ik het niet kan. Hier zit ook die angst voor falen heel erg in. Je hebt een angst om te falen, dus je brengt jezelf altijd in een situatie waarin je niet zou kunnen falen. Daarom zit je je hele leven onder je niveau.
  3. De overcompensatie. Je zegt dan: “Ik ben onzeker, ik ben niet goed genoeg.” Veel mensen die dit hebben krijgen narcistische trekjes. Ze kunnen ook heel arrogant worden of juist heel hard gaan werken. Ze gaan heel veel uren maken. Zo laten ze zien aan de wereld dat ze ertoe doen en beter zijn dan anderen. Je werkt steeds harder om zo steeds succesvoller te worden en steeds meer erkenning van mensen te krijgen.

Dit zijn interessante strategieën om bij jezelf te raden te gaan. Als jij altijd het idee hebt dat het niet goed genoeg is of je jezelf niet goed genoeg voelt, wanneer stopt het dan. Het stopt niet door externe factoren, maar het moet uiteindelijk vanuit jezelf gaan komen. Zo zie je hoe gevaarlijk perfectionisme is. Perfectionisme zelf is niet het probleem, maar het is het gevolg van iets wat eronder zit. Door deze oorzaak te achterhalen en erkennen kun je uiteindelijk je perfectionisme gaan loslaten.

Omgaan met perfectionisme

Als je dit alles leest is de kans groot dat je best wel een aantal kenmerken en eigenschappen kunt afvinken waarin je jezelf herkent. En we hebben nog meer van dat soort kenmerken. Bijvoorbeeld mensen die de neiging hebben zich voortdurend te verdedigen.

Als je de eigenschappen van perfectionisme in jezelf herkent en je wilt het loslaten, dan is de beste oplossing om met een coach of therapeut aan de slag te gaan. Meestal denk je het zelf wel even op te lossen, maar als je in je blinde vlek zit wordt het erg lastig om het alleen op te lossen. Zoek daarom een vriend of vriendin op of neem een coach in de arm.

Geen fouten, alleen maar variaties

Als perfectionist wil je geen fouten maken. Maar fouten maken is onvermijdelijk. Om beter te leren omgaan met perfectionisme en het uiteindelijk los te laten, is het goed om te onthouden dat er geen fouten zijn, alleen maar variaties. In andere woorden: wat er ook gebeurt, je kunt alleen maar groeien. Geniet van het proces, maak die fouten, leer ervan en ontwikkel jezelf.

Je gaat ongetwijfeld af een toe een verkeerde afslag nemen. Zit er dan niet te lang bij in, maar ga gewoon door. Zie jezelf door de vingers en wees mild voor jezelf. Zorg dat je wat meer compassie krijgt. Waarom zou je jezelf naar extreme hoogte moeten brengen terwijl je tegelijkertijd diep van binnen weet dat je alleen maar om de erkenning en de herkenning vraagt van je omgeving? Die ga je niet krijgen. Dat is een garantie voor teleurstelling.

Heb compassie met jezelf

Uiteindelijk komt er een moment in je leven dat je erkenning en herkenning aan jezelf moet geven. Om te achterhalen of een maatstaf van succes intern of extern gerefereerd is, kun je jezelf afvragen hoe je weet of je iets goed hebt gedaan. Het kan zijn dat je een incentive krijgt, een titel op je visitekaartje of een compliment van je baas. Dan is het extern.

Jouw succes kan ook intern gerefereerd zijn. Bijvoorbeeld als iets je een goed gevoel geeft, omdat je er zelf trots op bent, omdat je van jezelf weet dat je goed bezig beng of omdat je gepassioneerd en enthousiast bent over wat je doet. Als dat voor jou het geval is, dan heb je die erkenning en herkenning van die ander niet nodig. Het is goed genoeg.

Het is belangrijk om te leren relativeren. Er is in feite geen goed of fout. Je kunt wel naar feiten kijken, maar zelfs dan kun je die feiten op verschillende manieren interpreteren.

Zelfs als je wel erkenning krijgt over jouw prestaties draait het om de interpretatie die je er zelf aan geeft. Veel mensen accepteren een compliment niet. Ze weerleggen het meteen. Ofwel geven ze een compliment terug, ofwel ontkrachten ze het. Misschien voel je je zelfs beledigd doordat iemand je een compliment geeft dat je iets goed hebt gedaan, terwijl je het zelf eigenlijk helemaal niet goed vond.

Nietsche zei dat ooit heel mooi: “In de lofprijzing ligt meer bemoeizucht besloten dan in de afkeuring.” Als iemand anders jou een compliment geeft van wat heb jij dat goed gedaan, dan plaatst diegene zich eigenlijk boven jou. Hij zegt als het ware: jij voldoet nu aan mijn standaarden van wat goed genoeg is. Terwijl je het zelf misschien nog niet goed genoeg vindt en eigenlijk een hogere standaard nastreeft.

Misschien wil je wel helemaal niet van iemand anders horen dat je goed genoeg bent, want dan ben je dus nog niet verder dan degene die het compliment geeft. Je kunt een compliment toch niet toelaten als je het er zelf niet mee eens bent. Het begint uiteindelijk toch weer bij jezelf.

Ben jij gegroeid vandaag?

De belangrijkste vraag die je aan jezelf kunt stellen is: “Ben ik gegroeid vandaag? Heb ik ergens het verschil gemaakt of heb ik ergens een ontwikkeling doorgemaakt?” Dit is het enige relevante. Groei gaat altijd door. Leven is letterlijk en figuurlijk een aaneenschakeling van variaties waarin je steeds weer opnieuw kunt leren. Als je dat voor jezelf kunt zien en aan het einde van de dag kunt zeggen: “Wat heb ik weer mooie dingen geleerd.” en ‘s morgens weer wakker worden met de nieuwsgierigheid van een kind. Dat is een van de beste manieren om je perfectionisme uiteindelijk los te laten.

Reactie plaatsen