Ontspanning en overspannen raken, hoe werkt dat?
31 augustus 2021 
10 min. leestijd

Ontspanning en overspannen raken, hoe werkt dat?


Ontspanning en overspannen raken, hoe werkt dat?

Tijdens het opnemen van deze podcast zijn we allebei klaar om op vakantie te gaan. Daarom willen we - heel treffend - een vraag beantwoorden over ontspanning. 

Ingrid vroeg ons:

‘Ik ben een paar weken geleden in een overspannen toestand terechtgekomen. Toch ontspan ik me in mijn privéleven voldoende. Hoe kan het dat ik dan toch overspannen ben geraakt?’

Spanning is heel subjectief. Daar begint het al mee. Misschien ken je mensen die het altijd druk, druk, druk hebben. Maar als je dan objectief kijkt naar wat ze de hele dag doen… Ze doen boodschappen en laten de hond uit, maar dat is het. Toch kunnen ze het in hun beleving wel degelijk heel druk hebben. 

Je ziet het ook andersom. Sommige mensen hebben van nature een heel hoog tempo. Ze hebben dan niet door dat hun basisspanning veel te hoog is. Dat komt doordat 80% tot 90% van ons gedrag onbewust is.

Zit spanning in je karakter?

Wat we vaak niet in de gaten hebben, is dat onze karaktereigenschappen spanning met zich mee kunnen brengen. Misschien ben je bijvoorbeeld wel perfectionistisch. Sommige mensen vinden het fijn om dingen goed te doen en keurig af te ronden. Maar je kunt er ook last van hebben. 

Hetzelfde geldt voor sociaal zijn, een people pleaser zijn of het moeilijk vinden om je grenzen aan te geven. Mensen zeggen: ‘Ik vind het gewoon leuk om iets voor een ander te doen’. Onbewust kan dit echter veel spanning opleveren. 

Wanneer je dit soort karaktereigenschappen hebt, is er een constante spanningsfactor aanwezig. Misschien heeft je moeder of vader hetzelfde karakter en denk je dat het normaal is. Je hebt dan niet in de gaten dat een bepaalde eigenschap een constante spanningsfactor voor je is. 

Misschien denk je onbewust dat je helemaal geen zin hebt om boodschappen te doen voor iemand anders. Maar je blijft het wel doen. Zo stapelt de spanning op en geeft het je geen gelegenheid om de spanning te ontladen. 

Karaktereigenschappen zijn dus al één factor die meespeelt in hoe gespannen je bent. Ga eens voor jezelf na of de dingen die je doet wel realistisch zijn. Mag je dat wel van jezelf vragen? Durf ook eens feedback te vragen aan andere mensen. 

Ontspanning is spanningsbewustwording

Op dit moment is Albert zijn werkzame leven aan het afbouwen. Hij merkt dat het hem veel energie kost om af te bouwen in plaats van opbouwen. Het was voor hem altijd heel natuurlijk om dingen op te bouwen. Hij had altijd weer een volgend doel of wilde naar het volgende niveau. Nu hij aan het afbouwen is, denkt hij: ‘Jemig, wat heb ik me toch altijd druk gemaakt’. 

Al dat afbouwen kost veel energie. Albert merkt aan zijn lijf dat het langzaam maar zeker moet resetten. Hij is er nu pas bewust van geworden hoe hoog zijn spanning en drive altijd zijn geweest. 

Die spanning en drive hoeven niet altijd negatief te zijn. Er zit ook een verlangen onder om te presteren. Albert wilde overal bij zijn en voelde zich als een kind in een speelgoedwinkel. 

Het ontladen zorgt bij Albert dus voor spanning. Dat sluit goed aan op wat een van de leraren van Albert vroeger zei: “Ontspanning is spanningsbewustwording.” Dat zie je ook in de vakantietijd veel terug. 

De derde vakantiedag zorgt verreweg voor de meeste problemen. Op de derde van de vakantie komen de meeste hartinfarcten voor. Willem Ruis is daar een voorbeeld van. Ook de ongelukken op de skipiste vinden het vaakst op de derde dag plaats. 

Albert ziet dat ook in zijn vakantiecentrum ‘Joia’ in Zuid-Frankrijk. Op de derde dag krijgen mensen spontaan last van hoofdpijn of maagklachten. Het lichaam gaat zich na drie dagen langzaam resetten. Tot dat moment hebben mensen vaak niet in de gaten hoe hoog hun basisspanning is. 

Alledaagse stress als spanningsfactor

file, auto's, stress

Karaktereigenschappen zijn een reden waarom je vaak onbewust meer spanning hebt dan dat je zou willen. Een tweede reden is de alledaagse stress die je ervaart. Je went heel snel aan alledaagse stressfactoren. Als je langs een spoorlijn woont, hoor je de trein al niet eens meer. Toch levert het onbewust veel spanning op. 

In een bloedonderzoek werden de stresshormonen van mensen die dicht bij Schiphol wonen vergeleken met mensen die in Drenthe wonen. Wat blijkt? Mensen die bij Schiphol wonen, hebben 25% tot 30% meer stresshormonen in hun lichaam dan mensen die in Drenthe op het platteland wonen. 

Hoewel mensen die bij een vliegveld wonen meer stresshormonen hebben, horen ze de vliegtuigen amper. Tot het vliegverkeer ineens stil ligt, zoals in de corona tijd gebeurde. 

Zo zijn er veel verschillende alledaagse dingen waar we ons onbewust aan storen en die spanning opbouwen. Misschien denk je zelf dat je gewend bent aan het geluidsoverlast, de buren of de hondenpoep op straat. Je denkt dat je het van je af laat glijden. Maar als je dieper inzoomt, blijkt dat er best veel prikkels zijn. 

Uit een onderzoek blijkt dat veel mensen in deze periode overprikkeld raken, doordat ze teruggaan naar het leven dat ze voor corona hadden. De helft van werkend Nederland heeft een jaar lang thuis opgesloten gezeten en iedereen heeft zijn omgeving heel klein gemaakt. Je bent thuis gebleven, thuis gaan werken en hebt veel minder sociale contacten gehad. 

Nu je weer terug het leven in gaat, weer naar je werk gaat en weer meer mensen ziet, krijg je opeens veel meer prikkels. Doordat je die prikkels niet meer gewend bent, kun je oververmoeid raken. 

Zo ontstaat een tweede crisis: de vermoeidheidscrisis. We moeten weer wennen aan de hoeveelheid prikkels waar we dagelijks mee te maken krijgen. 

Hoe ongemaakte keuzes je veel spanning opleveren

Vermoeidheid na de corona periode kan niet alleen komen door de hoeveelheid prikkels waar je plots weer mee te maken krijgt, maar ook door de onzekerheid die je de hele periode hebt gehad. Soms draag je iets met je mee. Bijvoorbeeld een bepaalde keuze die je moet maken. Je bent nog niet klaar om de knoop door te hakken. 

Misschien wil je gaan verhuizen, maar weet je nog niet precies waarheen. Maar je weet wel dat het binnen nu en een jaar moet gebeuren. Of je zit in een relatie en twijfelt of je er mee door wilt gaan. Je bent niet meer aan het investeren in de relatie, maar loopt er ook niet van weg. 

Vaak heb je wel iets in je leven dat even in limbo hangt. Het is nog niet concreet, maar je draagt het met je mee. Je denkt er eigenlijk elke dag wel over na. Ondertussen realiseer je je niet hoeveel energie het kost om ergens onbewust de hele tijd over na te denken. 

Wanneer iets een bepaalde onzekerheid voor de toekomst met zich meebrengt, geeft dat veel spanning. Ook de corona crisis is daar een voorbeeld van. Zonder dat je het wilt, leef je al anderhalf jaar in een bepaalde onzekerheid. Hoe gaat de wereld eruitzien? Wanneer kan ik weer op vakantie? Wanneer kan ik weer met mijn vrienden afspreken? Naar een festival gaan? 

De regels veranderen constant en er is geen concreet eindpunt. Daarom blijf je erin hangen. Het kan heel goed dat veel mensen door deze onzekerheid overspannen zijn, zonder dat ze het helemaal in de gaten hebben. 

Verhoogde spanning door slepende omstandigheden

rolstoel, gips, gebroken been, invalide

De volgende factor die bijdraagt aan overspanning, vind je in de slepende omstandigheden. Dit zijn situaties waarin je voor je gevoel niet echt een keuzemogelijkheid hebt, zoals mantelzorg. 

Stel dat een van je ouders ziek wordt en je voelt je geroepen om voor je ouders te zorgen. Je weet niet hoe het traject gaat lopen. Of je hebt een kind dat verslaafd raakt. Dat zijn slepende omstandigheden waarin je heel moeilijk kunt weten hoe het gaat aflopen. Al die tijd draag je een hoop spanning bij je. Deze slepende omstandigheden zijn de derde factor die eraan kan bijdragen dat je overspannen raakt. 

Wanneer je te maken hebt met slepende omstandigheden, kun je de situatie zelf niet veranderen. Wel kun je jouw houding ten opzichte van de situatie veranderen. Dat kun je oefenen. 

Accepteren klinkt heel groot en is moeilijk om te doen. Maar dat is wel wat je te doen hebt. Kun je in de situatie waarin je nu zit je toekomstverwachting loslaten? Kun je in het hier en nu zien waar je wel invloed op hebt? Al het andere zul je moeten overlaten aan wat groter is dan jij of aan een hulpverlening. 

In een welvaartsstaat als Nederland zijn veel mensen gewend dat er voor hen gezorgd wordt. Mensen hebben het gevoel dat ze nergens voor hoeven te zorgen, want het wordt toch wel opgelost. Maar zeker in deze tijd zijn er veel externe onzekerheden. Daarom is het belangrijk dat je de zekerheid in jezelf gaat vinden. 

Het is heel verleidelijk om te focussen op de dingen die ongrijpbaar zijn. Maar je kunt niet alles zelf oplossen. Kijk daarom naar waar je wel invloed op hebt. Uiteindelijk heb je enkel invloed op je eigen keuze en vrije wil. 

Hogere spanning door traumatische ervaringen

verdriet, tranen, trauma

De vierde en laatste factor die ervoor kan zorgen dat je basisspanning hoger is dan je gewend bent, vind je in traumatische ervaringen. Dit soort ervaringen hebben over het algemeen te maken met verlies. 

Een trauma draait vaak om iets wat je bent kwijtgeraakt in het leven. Een relatie, een dierbare, je werk. Je bent iets kwijt waar je veel houvast aan hebt ontleent. Dat geeft veel emoties en voelt als een trauma. 

Vaak ontstaat een traumatische ervaring doordat je een emotionele indruk nog niet hebt kunnen uitdrukken. Als je hier nog niet de tijd voor hebt genomen, geeft dat enorm veel spanning. Het lichaam wacht op een moment om te ontladen in de vorm van boosheid, verdriet of angst. Als die ontlading niet komt, blijft dat spanning geven. 

In hoeverre zijn de spanningsfactoren bij jou aanwezig?

We hebben het gehad over vier verschillende factoren die ervoor kunnen zorgen dat je veel spanning ervaart:

  1. Karaktereigenschappen
  2. Alledaagse
  3. Slepende omstandigheden
  4. Traumatische ervaringen

Je kunt deze vier factoren beoordelen op een schaal van 0 tot 10. Iedereen is wel in een bepaalde mate perfectionistisch. Maar overdrijf je daarin? En hoeveel angst geeft het in je leven als je bepaalde dingen niet doet?

Op dezelfde manier kun je ook kijken naar je alledaagse stress, slepende omstandigheden en trauma’s. Kijk eens naar wat je op een schaal van 0 tot 10 ervaart rondom de vier factoren. Het is zeker de moeite waart om alle factoren te onderzoeken en daarin keuzes te maken. 

Waar heb je invloed op en wat kun je vandaag al doen om een keuze te maken? Haal de beslissing naar voren en stel je alvast voor hoe je leven eruitziet zonder relatie of als je een andere baan hebt. Door je dit soort situaties voor te stellen, kun je je basisspanning al omlaag brengen. 

Uiteindelijk draait het er ook om dat je een afweging maakt tussen de dingen waar je energie van krijgt en de dingen die je energie kosten. Ons advies is om zoveel mogelijk dingen te doen waar je energie van krijgt. Dingen die energie kosten wil je juist zoveel mogelijk elimineren.

Reactie plaatsen

Meer artikelen over persoonlijke groei